Nos libretonan

 

Bai-vota-pakiko-SML03

 

 

 

 

 

 

 

 

Diskurso durante di enkuentro anual:

Relato multi-anual di Kousa Komun

Sostenedónan di Kousa Komun, nos amigunan di prensa, i demas invitadonan, na nòmber di direktiva mi ta yama tur presente un bon biní na e promé enkuentro anual aki despues di vários aña. Ku esaki nos ta reanudá e bon kustumber pa bini huntu por lo ménos un biaha pa aña ku nos sostenedónan pa interkambiá di idea. Ademas, e ta nos manera di bisa danki pa e sosten ku boso ta duna na e kousa di demokrasia i derecho.

Permití mi introdusí direktiva, ku algun kara bieu, ounke no di edat, i un par di kara nobo. Nos tin sra. Nilda Juliana, nos sekretario; sra. Mayra van der Dijs, sr. Royston Sling i sr. Anton Donkers, tres miembro resien, i sr. Elco Karel, ku ta nos tesorero, sr. Alexander Isings, vise-presidente, i boso serbidor, ku ta kordinadó i bosero di direktiva. Tin hende ta pretendé ku e nòmber korekto ta “presidente”. Asina sea.

Un persona ku pa motibunan di salú mester a retirá, pero ku pa años a manehá nos ofisina ku dedikashon, ta sr. Hipólito Florans. E no por ta presente awe, pero nos no por keda sin menshoná su nòmber ku hopi apresio.

Resientemente, ofisina di Kousa Komun a muda pa Skèrpènè, pa ta presis Kaya Fraternan di Skèrpène nr. 1, kamber 19. Kousa Komun tambe ta bai ku tempu. Awor por alkansá nos riba nos wepsait www.kousakomun.org, ku a keda estrená na aña 2001. E wepsait ta kontené un gran kantidat di publikashon di Kousa Komun, i konekshon ku diferente otro wepsait ku tin di haber ku demokrasia i bon gobernashon.

Pero promé ku mi sigui ku e relato aki, i na promé lugá, nos ke duna un danki di kurason na nos sostenedónan, ku ya pa añanan kaba regularmente ta duna un sosten finansiero chikitu pero esensial pa operashon di Kousa Komun. Mas ainda, nos ta apresiá e sosten moral ku nan ta duna Kousa Komun. Tambe nos tin ku kòrda esnan ku ora nos tin proyektonan spesial ta duna un donashon supstansial. Nos tin un apresio grandi pa medionan di komunikashon, pa nan sentido di demokrasia i responsabilidat ora nan publiká nos komunikadonan.

Por último, henter komunidat pa e reakshonnan kontinuo di sosten ku nos ta haña riba e tópikonan ku nos trese dilanti. Reakshonnan ku antes nos tabata haña riba kaya, i awendia mas i mas via nos wepsait tambe.

Tradishonalmente, durante e bríndis aki nos ta ofresé un bista di e aktividatnan ku Kousa Komun a entamá den e periodo ku a pasa, ku den e kaso aki ta akapará último kuater aña.

Na aña 2000 a tene un siklo di informashon tokante demokrasia den bida diario i den gobernashon. Esakinan tabata den forma di charlanan públiko riba djasabra mainta. Nan a keda emití bibu i direkto pa emisora Z-86, siguí pa artíkulo den prensa. Tópikonan tabata entre otro kultura di miedu, libertat di ekspreshon, prinsipio di bon gobernashon i liderazgo síviko i demokrasia.

Den kurso di 2001 a lansa un programa di konsientisashon. Huntu ku e kreador di e idea, Bernadette Heiligers-Halabi, alabes e outor, a publiká un seri di mensahe kòrtiku pero al kaso den forma tradishonal di “banderita”. Esakinan a hala hopi atenshon, tantu via korant komo riba radio. Ken no ta kòrda :

Hubentut no tin konfiansa den nan isla?
Ki mensahe nos ta duna nan
si nos premia hende ku hasi malu
anto neglishá esnan ku hasi bon.

òf

Bo tambe gusta polítiko
ku ta hunga San Nikolas?
Ma for di unda nan ta saka tur e kosnan
ku nan ta kana parti?

Ata un par mas ku te ainda ta hopi aktual:

Sera wowo, tapa orea, guli e lenga manda abou.
Si bo mira korupshon di aserka, sin tresé afó,
ku ki kara bo por bisa ‘yo no fui’.

i:

Mas duru bo kore pa un problema
mas duru e problema ta kore bo tras.
Pakiko nos ta tarda pa tuma desishon,
te dia desishon mes tuma nos? 

For di su komienso na desèmber 1985, Kousa Komun a emití un gran kantidat di komunikado di prensa riba tópikonan ku tin di haber ku demokrasia di nos pais. Na 2001, e desishon a kai pa kuminsá saka mas komunikado ku ta komentá riba e aspekto demokrátiko di kosnan ku ta sosodé den aktualidat. Nos ta yama nan:“alerta”.

Esaki ta algu ku a bira nesesario en bista di e oumento di negligensha i te hasta violashon di reglanan di demokrasia i di estado di derecho. Entre 2001 i febrüari último, a sali mas ku trinta komunikado, ku ta trata entre otro gobernashon, hustisia, korupshon i kriminalidat, referèndem, hunta di komisario, i vários otro aspekto di demokrasia. Tur a haña bon kobertura den tantu korant, komo radio i televishon. I, manera a keda menshoná den e introdukshon, di parti di públiko nos  a haña i ta hañando hopi reakshon positivo i alentador.

Ku mundu polítiko semper bai Kousa Komun tin un relashon di apresio i despresio. Apresio ora un akshon di nos pika nan rivalnan, i despresio ora e pika doño di kurpa mes. Ámbos pa nos ta un bon señal, pasobra nan ta demostrá ku polítikonan ta bon na altura di loke pueblo ta haña sa via di Kousa Komun.

Pero laga nos no keda den pasado, sino interkambiá awe akinan prinsipalmente riba presente i futuro. Den e tempu turbulento aki tin tópiko de sobra. Tuma norma i balor ku ta den moveshon; instabilidat polítiko sin un liña fiho den gobernashon i sin rumbo estatal; korupshon i malversashon di plaka invadiendo tantu gobernashon komo sektor privá; kòntròl polítiko di empresanan públiko; presupuesto i relato anual finansiero di gobièrnu ku ta lat; kriminalidat i inseguridat ku ta pone siudadanonan sinti nan mes indefenso i bandoná; menospresio i rechaso polítiko di institushonnan ku ta pará na base di demokrasia manera Parlamento, Korte di Hustisia, Ministerio Públiko, i prensa liber.

Awe nos ke para ketu un ratu na kultura di miedu.

Kultura di miedu? Esei ta un tema bieu, algun hende lo bisa. Lástimamente ta asina. For di tempu di katibu e tabata un manera pa sobrebibí. I despues di Statüt sinkuenta aña pasá, partidonan polítiko a siña usa esaki pa manipulá votadornan, i asina sigui kultivá kultura di miedu komo nan base di poder.

Den su charla pa Kousa Komun na 2001, Richinel Ansano a trese dilanti ku kultura di miedu tin su rais entre otro den nos prosesonan polítiko: e forma ku polítika ta anda ku poder, tantu dentro di partidonan mes komo den nan relashon ku pueblo.

Pero ounke ku kultura di miedu ta un tema bieu, den último añanan el a haña un dimenshon nobo. Awor, polítikonan  ta manipulá kultura di miedu konsientemente i abiertamente komo parti di un strategia pa dominá empleado públiko, kontrolá opinion general, i silensiá esnan ku ta hasi uso di nan libertat di ekspreshon. Resultado ta un poder polítiko ku ya no ta basá mas riba bos di pueblo, pero riba miedu di individuo. Bos di pueblo ta algu demokrátiko. Tanten ku e por resoná libremente den medionan i den elekshon, mayoria ta disidí. Miedu di individuo ta krea divishon den nos sosiedat entre esnan ku mester tin miedu di polítikonan, i esnan ku ta basta fuerte pa por tuma un posishon ménos dependiente.

Laga nos konsiderá e marcha kontra korupshon, diskriminashon i intimidashon. Pero, laga nos no enfoká riba esnan ku a partisipá, manera otronan a hasi, sino esnan ku nò a marcha. Pa bisa ku e tabata un marcha di hende blanku i hende ku moda, ta un ofensa pa esnan ku a keda kas. Kiko polítikonan ke men ku esei: ku esnan ku a keda kas si ta di akuerdo ku korupshon, diskriminashon i intimidashon? No, señores polítikonan. Nos tin un pueblo ku ta kere den integridat, igualdat i libertat di ekspreshon i religion.

Esnan ku a partisipá, en bèrdat ta asina ku den nan mayoria pobresa no a bati na nan porta. Esei ta hasi nan relativamente ménos dependiente di polítikonan, di manera ku nan por permití nan mes di tin ménos miedu. Ademas, dor di nan formashon, nan sa kiko nan derechonan ta, si akaso trata di kòrta nan.

Un gran parti di esnan ku no a partisipá, pa motibu di nan situashon, ta mas dependiente di polítikonan pa nan por sobrebibí. Por lo ménos, komo ku nan no konosé nan derechonan, nan ta kere ku ta asina. I gobièrnunan, niun di nan, no a hasi basta pa laga nos komo pueblo komprondé ku ta nos tur tin derecho pa tin trabou sin ku tin ku bende nos voto, derecho riba entrada sin ta dependiente di un partido, derecho pa tin kas sin ku mester hasi promesa, derecho riba kuido médiko sin mester akudí serka un polítiko,  finalmente protekshon kontra kriminalidat sin mester bai biba den bario ku muraya haltu i vigilansha privá.

Miéntras tantu, nos sistema polítiko ta sigui trata di remplasá e shonnan di antaño, kontinuando un kultura di miedu ku a originá den tempu di katibu.

Tin un solushon pa kultura di miedu?

Pa bisé den dos palabra: konosementu i konsientisashon. I nan dos ta trese un kompañero ku yama informashon.

Nos tur mester tin konosementu di kon demokrasia ta funshoná; kiko ta tarea di un gobernante i un parlamento, korte di hustisia i ministerio públiko, i prensa liber.

Kada un di nos mester tin konosementu di derechonan fundamental di un siudadano: derecho riba igualdat i libertat di pensamentu i ekspreshon; derecho riba trabou, entrada, bibienda i siguridat sosial; derecho riba salubridat, formashon i protekshon di persona i propiedat.

Un siudadano ku no konosé su derechonan fundamental no por eksihí pa gobernantenan kumpli ku nan trabou, i ta haña su mes ta aseptá e derechonan aki komo un fabor ku partido polítiko ta disidí riba dje.

Ku konosementu di derecho komo individuo, ta bini tambe konsientisashon di obligashon, no di e siudadano so, manera hopi polítiko ke pa nos pensa, pero tambe di komunidat i di gobièrnu.

Komo siudadano, nos no por spera di logra un propio lugá den komunidat si nos no aseptá nos próhimo, traha lugá pa otro, biba segun norma- i balornan komun, i kontribuí na un sosiedat liber di korupshon i miedu.

Obligashon di Komunidat ta pa fomentá un diálogo liber, ofresé sosten sosial, mantené podernan sosial den un balanse, i aseptá minorianan.

Obligashon di gobièrnu ta pa mantené un komunikashon kontinuo ku pueblo a base di un programa di gobernashon transparente; ser wardadó di derechonan humano, sosial i demokrátiko; protektor di individuo, ora esaki mester di protekshon físiko i sosial, i ora e mester oportunidat pa desaroyá su mes; protektor di gruponan den komunidat ora tin un desbalanse di poder; protektor di komunidat kontra kriminalidat organisá, i perhudikashon ekonómiko i agreshon físiko dor di otro pais.

Konosementu i konsientisashon ta kuadra kompletamente ku vishon di Kousa Komun. Pa esnan ku no konoséle: Un komunidat kaminda kada individuo ta asumí su responsabilidat individual i pa komunidat, i kaminda kada individuo tin espasio i medionan sufisiente pa traha na su propio desaroyo den un sistema ku ta demokrátiko den tur sentido.

Kousa Komun ta basa su organisashon riba:

  • ophetividat polítiko sin hasi diferensha entre partidonan polítiko òf sektornan den komunidat;
  • responsabilidat síviko ku kada un di nos tin pa señalá desaroyonan ku ta afektá demokrasia òf e espasio di desaroyo individual;
  • trese bèrdat dilanti sin falta rèspèt;

Miéntras ku Kousa Komun lo sigui komentá i informá a base di eventonan aktual, nos programa pa añanan benidero lo keda dominá pa e aspekto di konosementu i konsientisashon. Na e momentunan aki nos tin un skelèt pa e programa. E lo ta un programa ambisioso, i nos lo mester mobilisá fondo, ekspertonan i boluntario. Nos lo trese mas detaye dilanti na momento ku tin un konsepto riba mesa ku meresé diskushon.

I nos ta konta riba e sosten kontinuo di nos sostenedónan, ku nos ta spera di hasi un grupo kresiente; di esnan ku a duna fondo den pasado.

Nos ta konta atrobe ku kooperashon di nos medionan di komunikashon, ku tin e kanalnan pa informá pueblo; di komunidat en general den forma di un akohida positivo i hopi boluntario; i a la fin a la fan tambe di nos mundu polítiko. Pa nan sobrebibí, nan tambe mester realisá ku adelanto di nos pais ta sinta den partisipashon real, i no den favoritismo humiliante i opresivo.

POR ÚLTIMO:
Último tempu a bira moda, prinsipalmente entre polítikonan, pa mustra pueblo ku tanten ku algu no ta prohibí pa lei, no por desaprobá di dje. Pa nan nos tin e siguiente mensahe.

Nos pueblo no a nanse for di lei. No tin lei ku ta eksihí ku nos mester kere den nos pais, stima nos yunan, forma nos propio kultura, òf papia Papiamentu. Tòg nos ta defendé nos nashon, eduká nos yunan, diskutí méritonan di un tumba, i skirbi poema den nos bunita idioma. A forma leinan i nos ta aseptá nan pasobra nos ta un pueblo ku ke mantené su prinsipionan humano, sosial i komun.

Ku lei so nos no ta logra forma un sosiedat. Ademas di lei, i te hasta promé ku lei, mester tin normanan manera trato igual, libertat di ekspreshon i di religion, i otro derechonan humano. Pero tin mas ku lei i norma. Pa komo pueblo nos por trata ku otro, nos a siña praktiká tambe prinsipionan di rèspèt, aseptashon, i responsabilidat pa nos aktonan. Ta esei ta loke nos pueblo ke ta. Polítikonan por tuma un lès na dje.

Nos ta keda te akinan

Masha danki pa e atenshon.

Kousa Komun, 040309

Website design, implementation and maintenance by: