Referčndem ta muchu riba man?
Pa referčndem tin sentido, pueblo mester ta bon informá riba karakter di e referčndem i riba e opshonnan; mester tin diskushon kontinuo den tur gremio i kas pa kada individuo forma su opinion, i mester tin un animo grandi pa bai vota. Ora dia di votashon ta serka, Komishon di Referčndem ta esun ku mester evaluá si a logra e kondishonnan aki
Durante mas ku dos ańa, polítikonan a traha riba un kambio di posishon enkuanto struktura estatal sin tuma molčster pa konsultá pueblo promé. Na desčmber 2002, Kousa Komun a puntra si referčndem ta riba pantaya polítiko ainda. Dos luna despues a hasi pregunta si ta tene referčndem promé ňf despues ku polítikonan disidí. Fin di 2003 Kousa Komun a konstatá ku a bira tempu pa tene un “topoverleg” di pueblo. Sinembargo, polítikonan a sigui tuma posishon den parlamentu i bai nan topoverleg na diferente isla. Despues ku práktikamente tur otro isla a tende pueblo i rapňrt-Jesurun a subi mesa, a kore pone dia pa votashon nčt promé ku konferensha di mesa rondó i a instalá komishon di referčndem. Ku apénas tres luna pa bai, polítikonan a mete la pata i hasi trabou di komishon mas difísil, kambiando sekuensha di e opshonnan i bahando edat mínimo di votador.
Awor, mesun polítikonan ta puntra si e tempu no ta muchu kňrtiku. Suponiendo ku den siman di dia 8 di aprel lo tin silensio pa tur hende por reflehá i prepará na pas pa e votashon, ta sobra apénas nuebe siman pa splika kiko ta un referčndem, kua ta e esensia i e pro i kontranan di e opshonnan, i stimulá un diskushon general. Den e mesun periodo atenshon popular ta bai pa karnaval i fiesta di Pasku di resurekshon. Pues, ounke ku pa gran parti ta falta di polítikonan mes ku tempu a kuminsá pčrtá, e pregunta riba su mes ta lógiko.
Pero awor e asuntu ta den man di Komishon di Referčndem. Komishon mester establesé su outoridat i lo mester traha duru pa logra e tres kondishonnan: 1. pueblo mester ta bon informá riba e opshonnan; 2. tur hende mester kombersá i diskutí riba nan pa por forma su propio opinion; 3. mas ku sinkuenta porshento di votador mester partisipá den e votashon. Si no tin bon informashon, hendenan ta dependé di opinion di polítiko i komentarista. Si no lanta un diskushon popular, struktura estatal no ta bai biba den mente di pueblo. Si ménos ku sinkuenta porshento bai vota, semper bai lo keda e diskushon ku ta un minoria a disidí. Si no logra e tres kondishonnan aki, mester duda den balor berdadero di referčndem. I si akaso mester posponé dia di votashon pa por logra e kondishonnan aki, Komishon lo mester tin e sabiduria i e kurashi pa realisá esaki.
Ounke polítikonan por opiná libremente riba referčndem i e dia di votashon, ta responsabilidat di Komishon di Referčndem pa evaluá si e kampańa di informashon i animashon a logra, i si por mantené e dia di votashon si ňf no.
Kousa Komun, 050127
|