Ménos polítika, mas gobernashon
Ora di krísis na DCA, polítikonan a keda diskutí i pleita sin tuma medida apropiá pa salba e kompania, te ora el a bati bankrut. Akaso e biaha aki nos lo deliberá i pleita riba e krísis finansiero di gobičrnu te dia pais bai fayit?
Pa sali for di e káos soshal, ekonómiko, finansiero i polítiko ku nos pais ta pasando aden, mester di mas ku alivio pa hende pober, kambio di idioma na skol, un hospital nobo, i akuerdo di gobernashon. Tambe mester mas ku un kambio di Statüt ňf eliminashon di gobičrnu sentral. Mester disidí ta ki tipo di sosiedat nos ke ta, ki futuro nos ke ofresé nos yunan, i kon nos ke kombibí ku sobrá di mundu. Konsiderando e káos ku tin, lo mester bini kambionan fundamental, entre otro den nos manera di anda ku otro i di weta mundu, den formashon i salubridat pa menshoná un par, pa nos por sali for di e abismo i kuminsá traha riba futuro atrobe.
Pa efektuá e kambionan aki mester di un kuerpo di representashon i gobernashon stabil i di kalidat. Despues di a faya durante 50 ańa di Statüt, delaster dies ańa polítikonan a prueba ku nan no por ni sikiera dominá e káos total ku ta reina entre nan mes. Kon i ken mester manehá e kambionan struktural aki?
Si duna un persona pober pan pa kome i un dak pa skonde bou di dje, e ta hańa un alivio, pero no un salida. E situashon mes no ta kambia. Pa persona pober tin un futuro, komunidat mester ofresé formashon i kapasitashon pa nan mes por defendé nan mes den komunidat. Mester reformá ekonomia pa e krea mas kupo di trabou, i kombatí kriminalidat ku ta pone hende kue kaminda robes. Pero prinsipal kos ta ku nos no ta bin kla ku medida djis pa aliviá doló di dia so. Nos mester di kambionan duradero, kambionan ku tin un futuro.
Promesa di elekshon no ta duradero. Kada gobičrnu ta kibra e proyektonan ku esun anterior a entamá, pa despues inventá wil di nobo. Akuerdo di gobernashon apénas sa sobreviví e promé reunion di Konseho di Minister ňf Bestuurscollege kaminda desishonnan konkreto mester kai.
Enseńansa, salubridat, desaroyo sosial, ekonomia, kriminalidat, no mester dependé di kampańa elektoral, pero mester ta basá riba plannan firme ku durashon pa hopi ańa. Nan base mester ta un vishon pa un futuro ku ta yega mas leu ku e próksimo elekshon, formulá den, ku i pa komunidat.
Bon gobernashon, finansa públiko balansá, i hustisia efektivo no ta dependé di desishon di polítiko antiano i hulandes pa sera kabes i eliminá Antia. Ta un komunidat ku norma i balornan firme so por produsí un gobičrnu demokrátiko ku mandatarionan íntegro ku ta sirbi nan pais ku intenshon duradero.
Goberná ke men simplemente: skucha nesesidat i preokupashon di pueblo, rasoná riba posibel solushon, disidí riba pasonan pa tuma, komuniká esaki ku komunidat ku tin ku kargué, i implementá e desishon.
Ki kondishonnan di gobernashon ta nesesario pa nos yega na un vishon duradero pa nos sosiedat i nos yunan, i logra kambionan fundamental den nos ekonomia, situashon sosial, enseńansa, hustisia, i salubridat?
Un elekshon nobo ta posibel solamente riba nivel sentral. Ta tuma tres luna pa tene elekshon. Formashon di un gobičrnu nobo lo lastra te despues di karnaval. E lo trese mesun weganan polítiko pa forma koalishon, mesun sistema di akuerdo di gobernashon ku ta keda un pida papel, práktikamente mesun karanan atrobe, i finalmente mesun desakuerdo i konfushon ku nos konosé kaba.
Si laga e káos perdurá, ta yega un momentu ku Reino lo mester intervení ku un medida di alto supervishon. Hopi hende den nos komunidat ta pidiendo pa esei sosodé. Den Haag a demostrá vários biaha ku nan no ta interesá den intervenshon. Aparentemente, loke awor ta kumbiní Hulanda mas ta eliminá Antia ku kolaborashon di nos propio polítikonan, pa laga kada isla riba su so konfrontá gobičrnu di reino, i asina logra ehersé un kontrňl mas direkto riba nos gobernashon sin tin mester di intervení.
Kiko ta sobra e ora ei? Tempu a yega pa bini ku un gobičrnu di transishon. Tin hende ta yam’é “zakenkabinet” ňf gabinete di krísis. Pero tur esaki lo nifiká ku lo drecha kos pa despues bolbe kai bek den otro krísis. A bira tempu pa nos transitá pa un era nobo den gobernashon, desaroyo i struktura estatal. P’esei nos ta preferá di papia di un gobičrnu di transishon.
Un gobičrnu di transishon mester por traha sin influensha polítiko partidista. Su poder ehekutivo por ta basá solamente riba un mandato ku polítikonan ta dun’é. E úniko ku por konvensé nan ku a bira tempu pa tuma e paso aki, ta komunidat mes. Ta den man di pueblo pa laga partidonan polítiko sinti ku awor si ta basta ku polítika. Ta den man di tur grupo organisá den komunidat, for di Plataforma di NGO i gruponan ku ta traha na bienestar di komunidat, te ku sosiedatnan di profeshonal, i organisashonnan manera Kolaborativo i Kámara di Komersio, pa logra esei. Mester inisiá un diskushon den ki forma por yega na un gobičrnu di transishon a-polítiko, i konvensé representantenan di pueblo den Staten i den Konseho Insular ku nan mester sostené i duna esaki un mandato firme pa ehekutá kuater tarea:
- Inisiá i dirigí un esfuerso di henter nos sosiedat pa sali for di e abismo di desintegrashon sosial, malesa ekonómiko, edukashon defisiente, pobresa, korupshon i kriminalidat ku nos ta aden.
- Proponé den un referčndem un reforma di nos sistema polítiko ku ta trata ku e problemanan di elekshon i koalishon, di integridat, responsabilidat i kondukta di polítiko i mandatario, i pasa e leinan konserniente.
- Ampliá mekanismonan di kňntrňl ku públikamente ta monitňr prosesonan di representashon i gobernashon demokrátiko.
Pero sentral den tur esaki ta keda ku mester traha na un vishon ta ki sorto di komunidat nos ta deseá di ta.
Kousa Komun, 041130
|