|
Otro krisis?
Otro krisis? Si. Otro krisis.
Na oktober 1992, Kousa Komun a saka un libreto pa splika origen i seriedat di e krisis finansiero na Korsou. Pa medio di sifra a keda demostrá kon nos gobiernunan a hipoteká nos pueblo, pa por sigui gasta riba Korsou su forsa.
Pero gobernashon deskontrolá ta manera un mancha di zeta riba laman ku ta plama den tur direkshon. Awe nos por mira tambe ku e mal gobernashon den nos pais ta afektá e outonomia ku nos pueblo a negoshá i alkansá den añanan 50. Esaki a sali na kla durante e Konferensia pa Futuro, ku a tuma lugá na Korsou dianan 8 i 9 di mart entre Antia, Aruba i Hulanda.
Gobernashon iresponsabel a kousa krisis den outonomia
E mes mal gobernashon ku a hipoteká nos pueblo, por pone nos perde parti di nos outonomia. E desaroyo aki no ta algu úniko na mundu. Hopi pais a haña un diktadura ora gobernashon iresponsabel a sali fo'i man. Un ehempel serka di kas ta Sürnam, ku anteriormente tabata forma parti di Reino Hulandes. Komo ku Korsou ta forma parti di Reino, no tin espasio pa un diktadura asina. Pero awor Hulanda ta aktua komo e man fuerte pa limitá nos gobièrnu su poder. I nos gobièrnu mes a habri kaminda pa nan:
- En bes di tene nos kas na òrdu, nos mandatarionan a habri kaminda pa Hulanda dominá nos via plaka fiá. Na tur, nos gobiernunan a fia 2500 miyon florin for di prinsipio di añanan 60 te awor. Gran parti di e plaka aki tabata destiná pa desaroyo. Pero en parte ela pone ku nos a biba riba nos forsa.
P'esei nos a bira mas dependiente di instansianan manera bankonan i kompanianan di seguro, pero tambe di Hulanda. Mas dependiente Bo ta di otro, menos Bo mes tin di bisa. Asina nos a debilitá nos outonomia.
- Den paisnan demokrátiko, parlamento ta e órgano di kontrol polítiko mas haltu. Si nos demokrasia tabata funshoná bon, nos mandatarionan no por a hipoteká nos pueblo manera a sosodé. Pasobra parlamento mester defendé interesnan di pueblo na un manera krítiko. Pero nos parlamentonan ta kompletamente pasivo, en bes di kontrolá nos mandatarionan. Di e manera aki nos polítikonan a habri kaminda pa Hulanda proponé su mes instrumentonan pa tene òrdu den nos kas.Esaki tambe a debilitá nos outonomia.
E manera ku nos gobièrnunan a neglishá nos Kontrolaria General, a mustra ku nan no ta deseá kontrol krítiko di un órgano fuerte i imparsial. Prueba di e deskuido aki ta ku for di 1983, Kontrolaria General no a logra publiká ningun rapòrt anualmente. Konsekuensia di e fayo aki ta ku Hulanda mes ke garantisá ku nos Kontrolaria General ta funshoná manera mester ta. Asina nos gobièrnunan mes a habri kaminda pa Hulanda drenta.
Asta awor ku e mal gobernashon a sali for di man, hopi hende ta pretendé ku e ta un asuntu interno. Pero e pensamentu ei ta basá riba orguya barata. Nos no por pretendé ku ta un asuntu interno, tanten ku nos ta laga otronan (den e kaso aki Hulanda) paga pa e konsekuensianan. Hulanda mes ta leu di ta perfekto. Pero e pueblo Hulandes mes ta paga pa su fayonan. Si nos ta realmente orguyoso, nos no ta krea pos sin bom pa otronan hinka plaka aden.
Ademas, e mal gobernashon di nos mandatarionan tin su efektonan direkto tambe riba Hulanda:
- Na e momentu aki, alrededor di 70.000 hende di Korsou, Boneiru i Isla Ariba ta biba na Hulanda. Gran mayoria ta di Korsou. I gran parti a bai Hulanda pasobra nan no ta mira porvenir den nan mes isla. Hopi a bai sin preparashon, sin konosementu di Hulandes, sin eksperiensia di trabou, i ku masha poko chens riba empleo. Un parti chikitu pero kresiente, ta resultá den sírkulonan kriminal.
Estado Hulandes ta kria tur e hendenan sin trabou ku a bandoná nos islanan. Pero Hulanda mes tambe ta lucha ku retironan masal bou di su mes poblashon, desempleo, skarsedat di kas, kriminalidat, i un rasismo kresiente. P'esei ela pone preshon riba nos mandatarionan pa pone òrdu den nos mes kas. Esaki lo yuda baha e kantidat di hende desampará for di Korsou ku ta bai buska un mihó destino na Hulanda. Si nos laga Hulandesnan kria un parti supstansial di nos pueblo, nos mes ta habri kaminda pa nan pone preshon riba nos. Asina nos mes ta debilitá nos outonomia.
- Durante e último añanan aki, gobièrnu sentral a hiba un maneho di desentralisashon sin pensa riba e konsekuensianan. Un di e konsekuensianan ta ku e maneho aki a debilitá su papel komo outoridat sentral den e parti aki di Reino. Ademas, pa basta tempu Gobièrnu Sentral no ta ehersé debidamente su funshon di Alto Supervishon (Hoger Toezicht). Esaki ta e outoridat ku e tin pa intervení ora, na su pareser, un isla hiba mal gobernashon. Tur esaki a krea e espasio i nesesidat pa Hulanda asumí e papel aki.
- E kriminalidat ku a sali for di man na Kòrsou i St. Maarten, ta habri kaminda pa podernan eksterno bin pone òrdu den nos pais.
Durante varios aña den nos pasado resien, e maneho di hustisia a keda karakterisá pa un aktitut di "laga pasa numa" . Esaki a yuda konvertí Kòrsou den un sentro di trafikashon di droga den Karibe. Debí na nos posishon den Reino Hulandes, e droga ta haña aseso fásil na Europa via Hulanda. Mas ainda, organisashonnan polisial internashonal ta konsiderá Sint Maarten komo un base pa mafia den Karibe. Durante e último lunanan aki, tabatin arestonan masivo na Italia den sírkulonan mas haltu di gobièrnu. Dentro di un aña, nos Prokurador General a risibí dos invitashon pa bai Roma, pa papia riba kriminalidat internashonal i Antia su papel den esaki. Fransia, ku tin mitar di e teritorio di Sint Maarten, ta mira e desaroyonan na e parti Hulandes ku hopi preokupashon. Merka tampoko no ke mira un base di krimen dilanti su porta. Den pasado nos mandatarionan no a tuma pasonan adekuá. P'esei e tres paisnan aki, Italia, Fransia i Merka, ta poniendo preshon fuerte riba Hulanda pa intervení na Antia riba tereno di hustisia. Asina nos a habri kaminda pa otronan bin mete. Di e manera aki nos a debilitá nos propio outonomia.
Finalmente, nos mandatarionan a bai negoshá un "Status autónomo" pa Kòrsou den Reino, sin konsultá promé ku pueblo i sin buska drechi di e konsekuensianan. E desishon unilateral aki ta otro ehempel di gobernashon iresponsabel ku ta afektá henter Reino direktamente. E promesa di nos polítikonan, pa tene referendum na Kòrsou despues di negoshá ku Hulanda, ta un promesa kompletamente bashí. Asta ora pueblo di Kòrsou rechasá un Status autónomo, difísilmente Kòrsou por hala bek. Pasobra Status autónomo di Korsou ta impliká un relashon hopi mas estrecho ainda entre Hulanda i e islanan chikitu. Esei ta presis loke Saba i Sint Eustatius ta deseá i loke Boneiru tin komo di dos opshon. Pueblo di Kòrsou por opta kisas pa un Antia di sinku. Pero e islanan chikitu si lo ke e relashon spesial ku Hulanda, ku porfin ta parse di por bira realidat. Asina nos mandatarionan a fiha nos pueblo su destino. Ku esaki nan a start un desaroyo ku lo tin konsekuensia pa henter Reino Hulandes.
Nos tur ta karga parti di e responsabilidat
E puntonan aki riba ta demostrá ku nos mandatarionan i polítikonan mes a pone nos outonomia na peliger. Pero aparte di esei, nos komunidat mes, i Hulanda tambe, ta responsabel pa e krisis den nos outonomia.
- Konsientemente nos pueblo a laga gobernantenan hasi polítika ku nos porvenir, pa saka probecho a korto plaso. Tradishonalmente nos hendenan a sostené gobernantenan ku ta duna mas, ounke esaki ta bai a kosto di nos propio yunan.
Pasobra den polítika, pero tambe den pueblo mes, e idea di "interes general" ta supdesaroyá.
- Nos pueblo tin e tendensia di papia grandi pero pensa chikitu. Un pueblo madurá, ta komprendé ku e mes ta responsabel pa su aktonan.
Korektamente, sierto hende ta nenga involvimentu di Hulanda den nos asuntunan interno. Pero eróneamente nan ta eksihí pa Hulanda saka nos for di tur buraku ku nos koba pa nos mes.
- Hulanda tambe ta responsabel pa e situashon aktual.
Den añanan 70 i 80, Hulanda a hunga e papel di pais progresista. Den espírito di e tempu ei, kondishonnan severo pa plaka di desaroyo tabata palabra malu. Pero tabatin motibunan oportunista tambe pa Hulanda su fleksibilidat. Den su afán pa deshasí di Antia mas lihé posibel, Hulanda a habri man duna plaka di desaroyo, sin kontrolá na un manera konsistente kon nos gobernantenan ta uz'é. Hulanda a pensa ku tog e no ta responsabel mas ora Antia ta independiente. Pero direpente a bini kambio den e polítika di Hulanda, di forsa Antia pa bira independiente. Esaki ta impliká ku tur situashon ku sali for di man na nos islanan, lo sigui afektá henter Reino Hulandes. Tanten ku ta trata solamente di asuntunan finansiero, ainda e efektonan ta keda den Reino. Pero asina tin faktornan involví manera droga, mafia i kriminalidat, e efektonan tin un karakter mas internashonal. Awor ku e unidat Europeo a bira realidat entrante promé di yanüari 1993, Hulanda ta sinti e preshon Europeo pa sanea e asuntunan aki. I awor ku baka a hoga na pos, Hulanda ta hunga e papel di partner perhudiká.
Kòrtina di huma
Despues ku Hulanda a pone kondishon pa Kòrsou su Status Outónomo, gobièrnu a lanta diferente kòrtina di huma. Esakinan mester kita atenshon di pueblo for di origen di e problema, ku ta gobernashon iresponsabel. Gobièrnu ta hunga e papel di martir pa traha riba sentimentunan di pueblo.
- E promé kòrtina di huma ta, ku Hulanda no tin derecho di mishi ku nos outonomia. Kua outonomia nos polítikonan kemen presis? E outonomia di e pueblo di Antia? Of e outonomia di mandatarionan pa nan sigui hasi i deshasí?
- E di dos kòrtina di huma ta e asuntu di patriotismo. Segun nos mandatarionan, esnan ku no sostené gobièrnu den e diskushonnan ku Hulanda, ta antipatriótiko. E kòrtina di huma aki ta trose nifikashon di e palabra patriotismo. Patriotismo ta nifiká amor pa patria. En kambio mal gobernashon ta nifiká despresio pa patria. P'esei, siudadanonan no tin ningun motibu pa sostené mal gobernashon. Mas ainda, komo ku esei mes a debilitá nos outonomia.
- E di tres kòrtina di huma ta e asuntu di orguyo. Segun nos mandatarionan, un pueblo orguyoso no por permití Hulanda di bin mishi ku outonomia. Pero un gobièrnu orguyoso lo a tene su kas na ordu, en bes di keda dependé di yudansa Hulandes.
Awor mes, e mes hendenan ku ta pensa ku Hulanda no tin "nada di bisa", ta spera kasi 1000 miyon florin di gobièrnu Hulandes pa tene nos refineria habrí.
- Otro kòrtina di huma ta e remarke ku Hulanda no por yuda nos kombatí krimen, pasobra e mes ta yen di krimen.
En bèrdat Hulanda tin kriminalidat riba tur tereno. Pero esei no kemen ku e ta sinta man krusá manera nos gobièrnu a hasi hopi tempu. Ademas, e echo ku Hulanda tambe tin kriminalidat, no ta un eksküs pa hasi manera esun di nos no ta grave.
No mester guli kondishonnan di Hulanda sin mas
Nos pueblo ta sintá awor ku un lista di kondishon ku Hulanda a stipulá a kambio di un Status Outónomo pa Kòrsou den Reino. E kondishonnan aki ta afektá e outonomia ku nos islanan a haña na 1954. Manera a keda ilustrá, pa un gran parti e kondishonnan tin di haber ku gobernashon iresponsabel na nos islanan. Pero esei no ta nifiká ku nos mester guli nan sin mas.
- Hulanda su proposishonnan tin un karakter permanente. Esaki ta fundamentalmente robes. Hulanda no tin derecho pa korta outonomia di futuro generashonnan, pa korihí un situashon ku ta reina awor.
- Hulanda mester sa ku e no ta yuda un pueblo pa madurá, si e saka responsabilidat for di su man. E involvimentu di Hulanda mester keda limitá na un mínimo, ku e meta spesífiko pa garantisá gobernashon responsabel.
Nos historia ta yen di kaso di paternalismo i arogansia króniko di outoridatnan Hulandes, sin desgabá e bon ehèmpelnan. E intensidat di e proposishonnan ta mustra ku gobièrnu Hulandes no tin e mínimo konfiansa den nos mandatarionan mas. Esaki lo fortifiká e paternalismo i arogansia mas ainda, loke lo daña e relashonnan mutuo.
- Ku òf sin Hulanda, nos pueblo lo pasa den un tempu largu di sakrifisio si nos ke sanea nos situashon. Involvimentu di Hulanda ta duna nos mandatarionan mas oportunidat pa tira falta di tur doló riba e Hulandesnan. Esaki, huntu ku e karakter permanente di Hulanda su involvimentu, ta garantisá tenshon entre e pueblonan, den futuro di reino Hulandes. E responsabilidat pa e mal relashon aki lo kai riba Hulanda
- E karakter permanente i e intensidat di Hulanda su involvimentu, ta pone ku Hulanda no ta sali nunka mas for di e trampa ku ela krea pa su mes.
Proposishonnan Hulandes
E libreto aki ta trata e proposishonnan di Hulanda ku ta eksihí máksimo atenshon.
Nos ta distinguí dos liña grandi den e proposishonnan di Hulanda:
1. E konstelashon nobo di Reino, despues ku Kòrsou haña su Status Outónomo. 2. Garantianan pa gobernashon responsabel.
Ad 1) Konstelashon nobo den Reino
Polítikonan di Kòrsou a informá Gobièrnu di Reino ku Kòrsou ke bira un pais outónomo den Reino. Di e manera aki, nan ke eliminá un di e nivelnan di gobernashon ku tin aktualmente. Konsekuensia di esaki ta ku Antia Hulandes ta stop di eksistí. Si awor, Reino Hulandes ta konsistí di tres partner (Hulanda, Antia i Aruba}, den futuro e lo konsistí di Hulanda i seis isla den Karibe.
Meskos ku Kòrsou i Aruba, Sint Maarten tambe por haña un status outónomo den Reino despues di un periodo di transishon. E periodo di transishon aki ta ekspirá ora Sint Maarten kaba di pone su gobernashon na ordu, bou di vigilansia di Gobernador, komo representante di Reino.
Boneiru, St. Eustatius i Saba lo mantené e responsabilidatnan ku nan tin aktualmente, huntu ku algun tarea mas ku awor ta kai bou di gobièrnu sentral. Nan lo no forma parti di Hulanda. Pero nan ta haña un laso direkto ku Gobièrnu di Reino, i Hulanda ta soru pa e tareanan ku nan mes no por atendé. Ademas Boneiru ta tene su opshon habrí pa despues di tempu e tambe haña un Status autónomo. Banda di esei, e islanan chikitu por yega na areglonan ku otro i tambe ku Kòrsou, Aruba i Sint Maarten.
Polítikonan di Kòrsou a pensa ku ora nan eliminá un nivel di gobernashon, Kòrsou mes ta asumí e responsabilidatnan ku Gobièrnu Sentral tin awor. E idea aki ta basá riba e malkomprendimentu, ku e Status autónomo ta duna Kòrsou tur outoridat manera Aruba a haña ku su Status Aparte. Pero e diferensia ta, ku Aruba a negoshá su Status Aparte komo etapa transitorio pa bira independiente. P'esei pa Aruba, Gobièrnu Sentral su funshon di Alto Supervishon (Hoger Toezicht} simplemente a kaduká dia Aruba a haña su Status Aparte. Hulanda no a asumí e responsabilidat ei pasobra Aruba tabatin un fecha kla pa sali for di Reino. Kon Hulanda lo adaptá esaki awor ku Aruba ke keda den Reino tòg, ta otro aspekto di e diskushon.
Di tur manera Kòrsou su punto di salida ta diferente for di esun di Aruba. Nos isla ta negoshá un Status Outónomo ku e intenshon pa keda forma parti di Reino Hulandes.
Den tur pais, e gobernashon mas haltu di e estado ta keda responsabel pa e gobernashonnan regional. Ta p'esei e gobernashon mas haltu tin e outoridat pa intervení den asuntunan regional, sea via legislashon nashonal òf via su poder di Alto Supervishon. E poder di Alto Supervishon e por ehersé por ehempel ora na su pareser tin mal gobernashon òf ora orden públiko ta na peliger.
Tanten ku nos tin un Gobièrnu Sentral, nos no ta sinti e outoridat di Hulanda den nos asuntunan interno. Pasobra Gobièrnu Sentral ta e outoridat mayor den e parti outónomo aki di Reino Hulandes. Komo ku Kòrsou ta karga Gobièrnu Sentral ku tur su tareanan, nos isla tabatin un influensia relativamente grandi den Reino Hulandes. Supervishon di Reino riba e islanan di Antia ta kana via Gobièrnu Sentral. Pero na momentu ku no tin ningun nivel di gobernashon mas entre Hulanda i nos islanan, Gobièrnu di Reino (Hulanda} ta bira direktamente responsabel pa gobernashon na nos islanan. Esaki ta trese kune, ku supervishon di Reino riba e islanan di Antia ta bini direktamente den man di Gobièrnu di Reino. Kemen e Status Outónomo di Kòrsou ta hasi e influensia di Kòrsou den Reino mas chikitu. Ademas e ta hasi e influensia di Hulanda den gobièrnu di Kòrsou mas direkto.
E pregunta ta, kon leu e outoridat direkto di Hulanda mester yega. Pasobra kon ku bai bin, nos islanan ta un parti outónomo di Reino for di 1954. Si nos isla a hiba un gobernashon normal i responsabel durante e último añanan aki, esaki lo no a pone nos outonomia tambaliá. Pero en bista di e señalnan fuerte di gobernashon iresponsabel na nos isla, ta parse ku Hulanda ke hasi uzo di e oportunidat aki pa tuma parti di nos outonomia bek.
I aki nos a yega na e di dos liña grandi den e proposishonnan Hulandes.
Ad 2) Garantianan pa gobernashon responsabel
Punto di salida:
Aktualmente Hulanda ta ehersé algun funshon pa henter Reino, manera asuntunan di nashonalidat, defensa i relashonnan eksterior. Hulanda ke amplia su outoridat riba diferente tereno pa garantisá e prinsipionan di:
o demokrasia o estado di derecho o libertatnan fundamental o derechonan humano o i gobernashon responsabel.
Esaki ta balornan ku ta toka henter Reino Hulandes i ku ta determiná kalidat di bida den nos pais. Si nos ke sigui forma parti di Reino, difísilmente por oponé intervenshon kaminda nos mes a deskuidá e balornan aki.
Pero tin un otro banda di e medaya.
Despues ku e nivel di gobernashon sentral keda eliminá, ya kaba nos islanan lo sinti Hulanda su outoridat den Reino na un forma mas direkto. E outoridat aki lo haña mas forsa ainda despues ku Hulanda intervení pa garantisá e balornan ku nos a menshoná aki riba. P'esei ta importante pa krea un forma struktural pa protehá nos outonomia den e situashon nobo aki.
Konkretamente, mester krea un "Konseho di Estado di Reino". Esaki lo ta un berdadero órgano di Reino. E lo konsistí di un delegashon di "Raad van State" di Hulanda i unu di "Raad van Advies" di Korsou (ku mester keda instituí ainda).
Representashon lo ta a base di paridat. E órgano aki ta keda nombrá pa Gobièrnu di Reino, riba proposishon di e gobièrnunan di Korsou i Hulanda. Den kaso ku Reino ke intervení, e mester haña aprobashon adelantá di e órgano aki. Na su debido tempu mester evaluá funshonamentu di e órgano aki.
Kambio di artíkulo 43 di Statuut
Hulanda ta proponé pa kambia artíkulo 43 di Statuut, pa garantisá kalidat di gobernashon. Manera e ta awor, e artíkulo aki ta krea e posibilidat pa Hulanda proklamá un Medida General di Reino (Algemene Maatregel van Rijksbestuur) pa garantisá e prinsipionan di demokrasia, estado di derecho, libertatnan fundamental, derechonan humano i gobernashon responsabel..Medida General di Reino ta e último remedi den kaso ku diálogo normal entre e partnernan frakasá. E ta duna Hulanda e derecho pa limitá óf kita outoridat for di un isla i pa asta manda un komisario di Reino pa goberná en konsulta ku gobièrnu Hulandes. Awor Hulanda ke adaptá e artíkulo aki, pa e por intervení mas fásilmente sin mester usa e último remedi aki mes ora. E adaptashon ku Hulanda a proponé, ta habri kaminda pa e duna un rekomendashon ("aanbeveling") komo promé paso den su intervenshon. Si e rekomendashon no duna efekto, Hulanda por duna órdu ("aanwijzing") pa korihí e situashon. Ora tur e dos formanan aki di intervenshonnan frakasá, e por bini ku un Medida General di Reino.
E venenu di e proposishonnan Hulandes ta sinta den e proposishon aki. Riba su mes, ta aseptabel pa krea dos grado menos drástiko di intervenshon, promé ku akudí na e último remedi di un Medida General di Reino. Pero mester keda stipulá aserka ku tur dos forma di intervenshon, sea ta "aanbeveling" of "aanwijzing", mester keda aprobá adelantá pa e Konseho di Estado di Reino, ku nos a deskribí ariba. Si no inkluí e garantia aki, e kambio di artíkulo 43 lo bira e sla mas fundamental i rechasabel kontra nos outonomia. Pasobra:
- E palabra "bon gobernashon" por rek den tur direkshon. Si e kambio di artíkulo 43 tuma lugá manera Hulanda a proponé, esaki ta habri kaminda pa intervenshon ilimitá di Hulanda den tur área di gobernashon. Prinsipalmente ora Hulanda ke hasi e intervenshon mas aseptabel pa medio di formanan mas suave ("aanbeveling", "aanwijzing").
- Despues ku eliminá e nivel di gobernashon sentral, outomátikamente nos islanan lo tin di haber mas tantu ku Hulanda komo e partner di Reino ku mas responsabilidat i outoridat. Si kambia artíkulo 43 di e manera aki tambe, no por papia mas di outonomia.
- E proposishon di Hulanda ta menshoná e posibilidat pa nos islanan protestá kontra e intervenshon Hulandes. Pero e kaminda pa protestá ku e ta proponé, ta serka Raad van State di Reino. Esaki ta un órgano puramente Hulandes, komparabel ku Raad van Advies di Antia. Ku otro palabra, den práktika e islanan lo no tin kaminda di kana.
- E proposishon pa kambia artíkulo 43 ta habri kaminda asina hanchu pa intervenshon Hulandes, ku no por midi adelantá kiko en realidat nos ta entregá riba e punto aki.
Ademas, den tempu di krisis, mester bini ku medida di krisis, i no medidanan struktural i permanente ku konsekuensianan asina fundamental..
Gobernador
Hulanda ta proponé pa Gobernador kai den futuro bou di Gobièrnu di Reino.
Esaki no ta atraktivo. Pero e ta konsekuensia di e deseo di nos propio polítikonan pa eliminá e nivel di gobernashon sentral. Eliminando Gobièrnu Sentral, nos mes ta eliminá e poder sentral ku por representá nos islanan los for di Gobièrnu di Reino.
Korte di Hustisia
Hulanda ta proponé pa mantené ún Korte di Hustisia pa tur 6 isla. Tambe e ta proponé pa nos Korte di Hustisia kai direktamente bou di Gobièrnu di Reino.
E proposishon aki ta aseptabel. Ya kaba tin un Korte di Hustisia pa tur 6 isla. Aktualmente Korte di Hustisia ta kai bou di Gobièrnu Sentral. Pero asina mes Gobiernu di Antia no por mishi ku Korte sin koperashon di Hulanda. Kemen e situashon nobo lo no tin hopi implikashon.
E funshon di Prokurador General i Ministerio Públiko
Hulanda ta proponé pa e funshon di Prokurador General kai direktamente bou di Gobièrnu di Reino.
E idea aki ta inaseptabel. No tin ningun motibu pa esaki. Prokurador General por i mester kai direktamente bou di e Minister di Hustisia di Korsou (despues ku eliminá e nivel sentral di gobernashon). Gobièrnu di Reino por pidi e Minister di Hustisia di Korsou pa laga Ministerio Públiko hasi investigashon den kásonan di krimen ku tin konsekuensia pafó di nos fronteranan ("grensoverschrijdende criminaliteit"): por ehempel den kasonan di trafikashon di droga, arma, i fraude internashonal. Si e Minister di Hustisia no koöperá, Gobièrnu di Reino por uza e sistema di "rekomendashon" i "òrdu", basta Konseho di Estado di Reino duna su aprobashon pa e intervenshon aki.
Kontrolaria General
Hulanda ta proponé pa krea un forma di koöperashon entre e diferente órganonan di Kontrolaria General den Reino.
Ta aseptabel i deseabel pa Hulanda yuda krea un Kontrolaria General fuerte i independiente. Basta e keda independiente di Gobièrnu Hulandes tambe. Un Kontrolaria General fuerte i independiente no ta kita nada for di nos outonomia. En kambio, e ta un instrumento indispensabel pa garantisá un bon kalidat di gobernashon, loke ta duna nos outonomia mas kontenido. Despues ku e promé Konferensia pa Futuro a tuma lugá na mart, Gobiernu Sentral a manda un proposishon di lei pa Raad van Advies ku ta toka Kontrolaria General. Pero esaki no mester gaña niun hende. E manera ku a manda e proposishon di lei aki den purá, ta proba ku e no a sali for di un kompromiso kontinuo i sinsero pa fortifiká nos Kontrolaria General. E ta intenshoná hustamente pa evitá ku Hulanda lo realisá su plan pa reforsá nos Kontrolaria General.
Reglanan di elekshon
Hulanda ta proponé pa reglamentá derecho di voto i e prosedimentu di elekshon vía di leinan di Reino. Un leí di Reino ta un leí ku ta keda tratá pa Parlamento Hulandes, ku pa e okashon ei ta aktua komo órgano di Reino.
E idea aki ta inaseptabel. Derecho di voto i e prosedimentu di elekshon mester keda garantisá pa nos propio leinan lokal. Si Gobiernu di Reino konstatá kualke iregularidat, e por intervení semper segun e prosedimentu di "rekomendashon" i "òrdu" , basta Konseho di Estado di Reino aprobá e intervenshon aki.
Finansas
Hulanda ta salí for di e punto di bista ku tur presupuesto mester ta balansá. Den kaso ku un isla no tin un presupuesto balansá, Hulanda ta bisa ku e isla mester di aprobashon di Gobièrnu di Reino, pa e por ehekutá su presupuesto.
E proposishon aki mester keda adaptá di e siguiente manera:
- E promé aña ku tin un défisit riba presupuesto, Gobiernu di Reino por bini ku un "rekomendashon" pa balansá e presupuesto.
- E di dos aña konsekutivo ku tin un défisit, Gobiernu di Reino por bini ku un "òrdu".
- Si tin un défisit riba presupuesto pa di tres aña konsekutivo, Gobiernu di Reino por intervení via un Medida General di Reino.
Naturalmente ta trata aki di défisit ku ta surpasá sierto márgen. Tambe Gobiernu di Reino mester haña aprobashon di e Konseho di Estado di Reino promé ku e saka e "rekomendashon" of "òrdu".
Otro garantianan pa bon gobernashon
Hulanda ta proponé pa Statuut garantisá otro eksigensianan pa bon gobernashon. Ta trata aki di areglonan pa un hues atministrativo, tratamentu di kehonan riba desishonnan óf servisio di gobièrnu, i e derecho di públiko pa haña informashon di gobièrnu.
E puntonan aki no solamente ta aseptabel, sino nan ta indispensabel pa un bon gobernashon.
Kódigo di lei
Den liña grandi Hulanda ta proponé pa kódigonan di lei keda aprobá den futuro via un lei di Reino. E idea tras di e proposishon aki ta pa garantisá konkordansia entre e kódigonan di lei di e diferente partnernan di Reino. Prinsipalmente ora Reino konsistí di 5 diferente entidat.
E prinsipio di konkordansia riba su mes ta aseptabel i deseabel. E prinsipio aki ta enserá ku e leinan di e diferente partinan di Reino mester kuadra ku otro. Konkordansia entre e kódigonan di lei ta nesesario pa garantisá entre otro ku nos leinan por keda atministrá. Pero mester mantené espasio pa diferensianan kultural i diferensianan a base di kustumber entre e partinan di Reino. P'esei e proposishon Hulandes mester keda adaptá di e siguiente manera:
- Promé ku introdusí un kódigo nobo di lei sivil, komersial, penal of di proseso penal den kualke parti di Reino, esaki mester konta ku aprobashon di Konseho di Estado di Reino.
- Konseho di Estado di Reino mester kontrolá si e kódigo di lei nobo ta kuadra sufisientemente ku e prinsipio di konkordansia.
Gobièrnu nashonal transitorio
E dokumento di Hulanda, ta proba ku gobièrnu Hulandes no tin e mínimo konfiansa mas den nos gobernantenan. Asta den nos mes pais tin hende ku ta aliviá ku Hulanda a pone preshon pa nos gobièrnu sanea su maneho. Esaki ta proba kon profundo e krisis di konfiansa den nos mandatarionan a bira.
Gritunan bashí ku "nos no ta aseptá nada" , ta mustra falta di sentido di realidat i di responsabilidat. Tambe e gritunan aki ta garantia pa un Algemene Maatregel van Rijksbestuur.
|