|
|
 |
 |
 |
 |
 |
|
|
KRISIS ATROBE? "Hopi aña kaba nos a tende ku tin krisis. No ta semper nos a sobreviví? Awel nos lo sobreviví un biaha mas". Asina hopi hende ta pensa. Pero lamentablemente, e krisis ta real i Kòrsou lo no skapa di su konsekuensianan. Esaki ta e hechonan.
|
|
UN PAIS HlPOTEKÁ For di 1988, prinsipalmente gobièrnu di Kòrsou ta usa mas tantu plaka ku e tin. Den e último añanan, nos gobièrnunan Sentral i di Kòrsou a risibí huntu mas o menos 900 miyon florin pa aña na entrada, i nan a saka mas o menos 1.000 miyon pa aña pa kubri gastu. E plaka ku falta, ta e buraku den presupuesto ku yama defisit.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Pa yena e buraku aki, gobièrnu ta fia plaka na diferente manera. Por ehèmpel, e ta emití papel di balor manera Obligashon (Obligatielening). Esei ta un manera direkto pa fia plaka. Tambe e ta keda sin paga debe na instanshanan klave di gobièrnu manera Fondo di Penshun (APNA) i Banko di Seguro Sosial (SVB). Ademas e ta kana atrás ku pagamentu di su debenan na empresanan privá i empresanan semi-gubernamental. Esei ta maneranan indirekto pa fia plaka.
Kòrsou no ta e úniko pais na mundu ku tin debe. Pero aki na Kòrsou, net ora entradanan di gobièrnu a bira hopi menos, nos debe nasional interno a subi hopi mas. I tur e plaka ku gobièrnu a fia, no tabata pa korihí e situashon, sino pa sigui gasta riba su forsa. Esaki ta krea un problema serio pa nos mes, pero prinsipalmente pa nos yunan. Kada 100 miyon florin ku nos gobièrnu fia awe, mester paga bèk mayan anto ku interes. Kemen kada biaha ku gobièrnu fia, ta sobra menos plaka mayan pa gastunan regular manera salú públiko, enseñansa, salario pa personal, penshun, i otro gastunan na bienestar di komunidat. P' esei ningun pais no por gasta añanan largu mas ku e tin, sin hinka su pueblo den un kataklismo. E situashon naVenezuela ta un ehèmpel hopi serka di kas.
Segun sifranan lokal, aktualmente e debe nashonal di nos pais ta 1725 miyon florin. Segun sifranan di fuente Hulandes (KabNA) nos debe nashonal ta 2259.6 miyon florin. Pa un pais chikitu, i un pais ku un entrada limitá manera nos, e debe aki ta astronómiko. E sifranan aki ta nifiká ku pa kabes di poblashon, nos tin un debe di 9.583 florin segun sifranan lokal, i di 12.553 florin segun sifranan di Kabna. Ta bon pa nos realisá ku si nos ke paga e debe aki den 20 aña, loke ta un plaso rasonabel, anto nos mester paga bèk 162.8 miyon florin pa aña segun sifranan lokal i 213 miyon florin segun sifranan di Kabna. Esaki ta teniendo kuenta ku 7% di interes. Si nos sali for di e sifranan lokal, ta nifiká ku pa aña mester destina 1/6 parti (16.7%) di nos entradanan anual pa paga debe. Si sali for di e sifranan di Kabna, mester konkluí ku nos mester reservá 1/4 parti (25%) di nos entradanan anual pa paga debe. Loke ta hasi e situashon aki mas alarmante ainda ta e rapides ku nos debe nashonal ta kresiendo. Den e último 5 añanan aki so, e debe a krese ku kasi 500 miyon florin (inkluyendo 1992). Si nos no frena e situashon aki pronto, nos yunan lo hoga den debenan ku nos gobernashon a krea.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Fuente: Banko Sentral i Kabna
|
|
|
|
|
PELIGER DI DEVALUASHON Mas skars un produkto bira, mas tantu bo mester paga p'e. Esei ta konta pa komestibel, pa artikulo di luho, pero pa moneda tambe. Mas skars divisa (plaka estranhero) bira, mas karu e ta bira pa nos. Si nos mester paga mas florin pa plaka estranhero, ta nifiká ku nos florin a pèrdè balor, òf ku ela devaluá. Por ehèmpel nos lo mester paga dos florin mayan, pa algu ku ta bal f.1,50 awe. E debe ku nos pais ta akumulando pa biba riba nos forsa, ta un di e kousanan prinsipal di e peliger aki.
Nos pais ta haña divisa ora e bende produkto òf servisio ku paisnan estranhero. Pa menshoná algun ehèmpel: nos sektor turistiko, e sektor finansiero offshore, kompania di Dok, kompania di aviashon, i nos refineria, tur ta risibí plaka estranhero pa nan produkto òf servisionan. Nos pais ta usa e plaka estranhero ku drenta, pa importá tur loke nos komunidat mester pa kome, bebe, bisti, studia, biaha, i otro nesesidatnan.
Komo ku nos divisanan a baha hopi, Banko Sentral a limitá e suma ku bankonan komersial por fia siudadanonan. Intenshon di esei ta pa negoshinan importá menos produkto di afó i pa nos hendenan kurnpra menos produkto importá. Asina komunidat ta spar divisa. Pero gobièmu si a sigui manehá e pais aki pa un gran parti ku plaka fiá: plaka ku e mes no tin. Ta bon pa realisá ku 80% di kada florin ku gobièrnu gasta, ta resultá den eksterior. P'esei kada dia ku e situashon aki kontinuá, e ta un atentado iresponsabel riba nos reserva di divisa. E peliger di devaluashon ta asina real, ku Banko Sentral a dekretá un medida resientemente ku práktikamente ta eliminá e posibilidat pa gobièrnu fia plaka riba merkado lokal.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
STENS RIBA MlLAGER TA MENTALIDAT FUNESTO Nos mandatarionan a promové e mentalidat di pensa ku tur problema ta solushoná dimes. En berdat, Kòrsou a sobreviví devaluashon di Bolivar na 1983, i despedida di Shell na 1985. Pero den e promé mitar di añanan 80, Kòrsou su entradanan tabata hopi mas haltu, debí na e sektor finansiero Offshore. Esei ta kompanianan estranhero ku ta registrá na Antia, i ku ta has! negoshi ku persona i instanshanan pafó di Antia. Offshore tabata produsí asina tantu entrada pa gobièrnu Sentral i di Kòrsou, ku e so tabata kubri kasi 40% di nan gastunan.
Asta despues di 1984, ora Merka a pasa un lei ku a kousa kaída di nos Offshore, Kòrsou a sigui gosa temporalmente di e último pagonan den rabu di e tratado bieu. Pero esei a pasa pa historia. Offshore ta produsí un entrada hopi mas abou awor. E úniko kos ku a resta di e tempu ei, ta e tendensia pa tapa problema ku bonansa temporal, i stèns ku un dia lo kai kualke otro sorpresa fo'i shelu.
|
|
|
|
|
|
|
Tur suma ta na miyon florin Antiano Fuente: Banko Sentral
|
|
|
|
|
NOS SITUASHON FINANSIERO TABATA PREVISTO Segun gobièrnu, e kaída di entrada for di Offshore ta e kousa prinsipal di nos problema finansiero. Ese! ta un berdat trosé. Tur hende tabata sa padilanti ku e bonansa di Offshore tabata temporal. E konsekuensianan di e lei Merikano nobo na 1984, tabata previsto for di 1984 mes. Tòg gobièrnu a usa e entradanan temporal di Offshore pa subi su gastunan pennanente. Por ehèmpel, di 1980 pa 1985 gobièrnunan Sentral i di Kòrsou a oumentá nan gastunan ku 50%, esta di 600 miyon pa 900 miyon florin. Den e mesun temporada ei, gobièrnu a gasta hopi miyon florin pa supsidiá hotèlnan. Tambe gobièrnu a pòmp 104 miyon florin den Dok i 50 miyon den ALM. E plaka ei no tabata destiná pa sanea e kompanianan. E tabata destiná pa nan por sigui riba e mesun pia i evitá medida impopular pero indispensabel pa e kompanianan sigui drei riba nan mes forsa. Ku e mesun intenshon, a hinka miyones pa tapa pérdida di e hotèlnan ku tabata den man di gobièrnu. En korto, mandatarionan a usa e plaka temporal di Offshore pa tene tur hende kontentu i asina gana voto. Finalmente, ora ku por fin gobièrnu a kuminsá turna medida antisipando e bahada di entradanan di Offshore, Dok i ALM a haña nan obliga na 1986 pa redusí nan personal tòg. Tambe gobièrnu mester a privatisá su hotèlnan. Pero entre tantu e plaka a disparsé den posnan sin bòm.
POLITIKA A DEFROUDA KONFIANSA DI PUEBLO Awe, polítikonan tin problema pa konvensé pueblo ku awor si e krisis finansiero a sali fo'i man. Durante kasi 10 aña, polítikonan mes a krea e impreshon ku krisis ta ko'i hunga kun'é. Ta lógiko ku pueblo tin difikultat pa kere awor.
- Den kuminsamentu di añanan '80, pueblo di Kòrsou tabata konsiente di e problema finansiero di nos pais. Pueblo a komprendé e seriedat di e situashon, despues ku turistanan Venezolano a stòp di bini Kòrsou ora nan moneda a pèrdè balor na 1983. Tambe pueblo a realisá e magnitut di e problema ora Merka a kambia un lei na 1984 ku a afektá nos Offshore. Den un espíritu di union i komprenshon, Kòrsou a tene un reunion kumbre na mart 1985 na Universidat di Antla. Tur partido di gobièrnu i di oposishon, tur representante sindikal i tur representante di komersio i industria, huntu a akordá un lista di akshon i medida. E lista tabata enserá sakrifisio pa tur gremio, i tambe medidanan fundamental pa baha gastu di gobièrnu. Pero gobièrnu no a ratifiká ni ehekutá e resolushonnan di e kumbre. E tabata pendiente di elekshon na novèmber 1985. Esei tabata e promé gòlpi sikológiko kontra seriedat di e krisis. Pueblo a kuminsá haña e impreshon ku e krisis ta un flkshon.
- Dos luna despues di e kumbre di mart 1985, a bini e siguiente gòlpi: Shell a bai fo'i Kòrsou. No por tabatin un momentu mas oportuno pa ratifiká i implementá tur e resolushonnan ku e reunion kumbre a akordá. Pero esei no a sosodé. En kambio e gobièrnu di Nashonal i Demokrat a skohe e kaminda di mas fasil i a introdusí 10% di "krisisheffing". Pero e tempu ei ainda komunidat tabata konsiente di e krisis i dispuesto pa sakrifiká. P'esei henter pueblo a bai di akuerdo pa entregá 10% di su suèldu tur luna, pa yuda karga e krisis. Tambe empleadonan públiko a bai di akuerdo pa gobièrnu fris nan "indexering, periodiek i vakantieuitkering" te 1992. Pero asina e gobièrnu di MAN , Demokrat i Frente Obrero a sinta na yanüari 1986, nan a eliminá e "krisisheffing". For di den kampaña elektoral, MAN a anunsiá ku e medida ei no ta nesesario i ku e lo bini ku otro manera pa atendé e situashon. Esei tabata e di dos gòlpi sikológiko kontra seriedat di e krisis. Pueblo a bolbe haña e impreshon ku e krisis ta un fikshon.
- E gobièrnu di MAN , Demokrat i Frente Obrero a laga e ofisina Hulandes di Berenschot analisá e situashon. Berenschot a rekomendá diferente medida ku e meta pa alkansá un ekilibrio den presupuesto na 1992. Basá riba e rekomendashonnan di Berenschot, e gobièrnu ei a kuminsá sanea e aparato públiko. Den kuadro di esaki a sera Semako, komo ku e servisio aki no tabata produsí.
Oposishon a akusá gobièrnu di ta "burdugu" i a sigurá pueblo ku e tipo di akshonnan ei no ta nesesario. Frente a bula for di gobièrnu pa djòin e koro di oposishon. Atrobe politika tabata mas importante ku krisis. I atrobe pueblo a haña e mensahe ku e krisis ta fikshon.
- Na mart 1988 Frente Obrero a sali for di gobièrnu, kreando un krisis den gabinete. A bini gobièrnu di Nashonal i SI-FOL. Entretantu e situashon finansiero di gobièrnu a bira hopi prekario, ounke ela heredá e fondo sekreto di $ 60 miyon di e gobièrnu anterior. Na yüli 1988 e gobièrnu di Nashonal i SI-FOL a bai Hulanda pa pidi Hulanda 300 miyon florin pa sera e buraku den presupuesto. Hulanda tabata dispuesto pa duna 150 miyon florin, basta gobièrnu tuma medida pa ekilibrá su presupuesto.
Pero esei no tabata kumbiní nos mandatarionan. No tabata nan intenshon pa sanea nos situashon interno, sino pa buska un solushon temporal fasil ku no ta afektá nan popularidat. P'esei Gobièrnu a hunga e papel di martir ofendé, i a proklamá na televishon ku Hulanda no tin derecho di bin pone kondishon. Finalmente gobièrnu a bisa Hulanda pa keda ku su yudansa numa. Den e siguiente párafo, por mira ku gobièrnu su "orguyo" tabatin un motlbu mas, banda di motibunan polítiko. Entre tantu atrobe pueblo a haña e mensahe ku e krisis ta un wega polítiko.
- Na fin di e aña ei a resultá ku e rabu di Offshore tabata mas largu i mas bunita ku nan a kalkulá. Kemen e último pagonan, a base di e tratado bieu, tabata mas haltu ku gobièrnu a spera. Eseinan tabata e último gotanan miyonario, promé ku e kranchi di e tratado bieu sera definitivamente. E plaka ei gobièrnu a usa pa rechasá e kondishonnan di Hulanda, sigui paga gastunan struktural riba su forsa, keda sin tuma medida, tene tur hende kontentu, i laga pueblo pensa durante kampaña polítiko ku "kos ta kana ku Maria".
Atrobe polítika tabata mas importante ku krisis. I atrobe pueblo a haña e mensahe ku e krisis ta fikshon.
- Elekshon di Staten na mart 1990 tabata dilanti porta. Den kuadro di e kampaña polítiko pa e elekshon aki, diputado Isebia a anunsiá na fin di 1989 ku gobièrnu lo parti un "chipi chipi" pa kuminsá rekompensá tur esnan ku a yuda kombatí e krisis aki. Te awe Kòrsou ta biba ku e efekto sikológiko di e chipi chipi ei.
Atrobe polítika tabata mas importante ku krisis. I atrobe pueblo a haña e mensahe ku no tin krisis.
- E efekto sikológiko aki a keda fortifiká den e kampaña polítiko pa elekshon di konseho insular na aprel 1991. Lemanan manera "bientu fresku" a konsolidá e idea den pueblo ku e krisis ta kos di pasado i a yega ora di haña (bèk).
Korektamente gobièrnu ta bisa awor, ku si finansas ta malu, ainda por tin bientu fresku den ekonomia. En berdat, inisiatlva partikular i invershon den sektor privá por krea trabou, atraé divisa i pusha ekonomia dilanti. Pero esei no ta nifiká ku gobièrnu por tapa e estado malu di su finansa pa motibunan polítiko. Ademas lo tabata mas korekto si gobièrnu a splika e diferensia entre ekonomia di pais i finansas di gobièrnu promé ku elekshon. Ta obvio ku gobièrnu kera krea e impreshon ku e krisis ta bon dominá.
- Na òktober 1991, gobièrnu a konfrontá protestanan masivo ora ela anunsiá algun medida finansiero impopular. A base di e último kampaña elektoral, tur hende a kere ku krisis ta algu di pasado. E magnitut di e protestanan ta ilustrá kon bon gobièrnu a logra krea e impreshon robes ku e krisis ta dominá.
- Aña 1992 a drenta, anunsiando e ora di berdat. For di 1984, ora a kita "indexering", "periodiek" i plaka di fakansi, gobièrnu a primintí ku 1992 lo ta e aña di ekilibrio. Pero en bes di ekilibrio, e buraku den presupuesto a bati tur rekòr. Si antes defisit di nos gobièrnunan Sentral i di Kòrsou tabata konhuntamente mas o menos 100 miyon florin pa aña, na e momentunan aki, segun kálkulo di gobièrnu, e ta alrededor di 150 miyon florin. Despues di akshon di empleadonan públiko na aprel 1992, gobièrnu a subi su gastunan di personal strukturalmente ku 14%, esta 47,6 miyon florin. Ora ku tenshon laboral a subi, SI-FOL a bula for di gobièrnu pa proklamá tur dia den medionan di komunikashon ku tin plaka masha bon. Atrobe polítika tabata mas importante ku krisis. I atrobe pueblo a haña e impreshon ku e krisis ta fikshon.
E último desaroyo aki ta un ironia tristu. Nèt ora nos pueblo ta karga e debe nashonal di mas pisá den su historia, i nèt ora ta mas urgente ku nunka pa hala faha mara, nos ta konosiendo un eksploshon di salario ku sin duda lo resultá fatal. Tur esaki, sin logra un aparato públiko ku ta funshoná mas efisiente. Esaki ta konsekuensia di e espektativanan falsu ku gobièrnu a krea den kurso di añanan.
BON MEDIDA Sin duda, gobièrnu di Nashonal i SIFOL a tuma algun medida importante den kurso di añanan. Algun di e medidanan ta destiná pa drecha kòntròl finansiero interno di gobièrnu i pa trese mas klaridat den nos estado di finansas. Komo ehèmpel por menshoná lantamentu di "Stichting Overheids Accountantsbureau" i introdukshon di un sistema di tene buki dòbel. Tambe gobièrnu a bini ku medida pa drecha su situashon finansiero. Aki por menshoná privatisashon di hotèlnan i introdukshon di e prinsipio ku kada siudadano mester paga pa servisionan di gobièrnu.
Pero e medida mas fundamental ku e gobièrnu aki a tuma, a sufri asina tantu bou di kobardia polítiko ku ela resultá mas desaster ku bendishon. Esei ta e redukshon di e kuerpo di empleado públiko ku 1000 hende na 1988.
|
|
|
|
|
|
|
Tur gastu ta na miyon florin Antiano Fuente: Personeelszaken i Banko Sentral
|
|
|
|
|
MAL MEDIDA Na promè lugá e hechonan. Gobièrnu a baha su kantidat di empleado ku 20 porshento, ku e intenshon pa esaki baha gastunan di personal ku 15%, esta ku 35 miyon florin. Pero e último aki, pa motibunan en parte deskonosí, no a konkretisá. Sifranan di Banko Sentral ta mustra ku gastunan di personal for di desèmber 1987 te desèmber 1991, a subi di 234.7 miyon florin pa 255.4 miyon florin pa aña. Naturalmente mester tene kuenta ku e gastu ku gobièrnu mester a hasi pa por baha e kantidat di empleado, den forma di "wachtgeld". Tambe mester tene kuenta ku gastunan di promoshon i gastunan adishonal ku gobièrnu mester a hasi riba òrdu di hues, pa eliminá e diskrepansia entre salario di hende hòmber i hende muhé. Ora korihí e sifra di 255.4 miyon florin ku tur e gastunan aki, ta resultá ku gobièrnu a baha su gastunan di personal ku apenas 10 miyon florin.
Pa esnan ku pensa ku 10 miyon florin ta pasabel, ainda tin un mal notisia. E sifra di 10 miyon florin aki ta ekskluí e plaka ku gobièrnu a spar ku seramentu di Semako na 1987. Si konta esaki tambe den nos análisis, anto ta resultá ku e medida di personal riba su mes no a produsí niun klase di ekonomisashon.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
E partidonan di gobièrnu ku a entamá e redukshon di personal aki, tabata esnan ku a akusá e gobièrnu anterior di ta "burdugu", tempu ku a sera Semako. Pa nan mes no haña e título ei, nan a krea un sistema "humano" pa baha e kantidat di personal. Esei ta nifiká ku e empleadonan públiko mes por a disidí si nan ta opta pa e areglo di "wachtgeld" òf "lumpsum" i tuma nan retiro. Tabata previsto ku esnan ku lo hasi uso di e areglo ei, ta nèt esnan ku ta mas serka di nan penshun, nèt esnan ku mas eksperiensia, òf esnan ku tin asina tantu konosementu i kurashi ku nan por kuminsá dinobo riba nan mes. E resultado tabata desastroso. Gobièrnu a pèrdè hopi di su mihó empleadonan i ela keda pa un gran parti ku esnan ku menos eksperiensia òf ku den hopi kaso ta menos produktivo. Na ofisina di Belasting por ehèmpel, ku ta nèt e instansia ku mester generá entrada pa gobièrnu i ku tin un retraso enorme den trabou, 6 empleado ku kada unu por lo menos 25 aña di eksperiensia a bandoná servisio, hasiendo uso di e areglo di "wachtgeld" i "lumpsum". Entretantu gobièrnu ta pagando sumanan haltu na ofisinanan karu di sektor privá ("consultants") pa hasi trabou ku antes su mes empleadonan tabata hasi. Den hopi kaso e ofisinanan aki ta di èks-empleado públiko. Ademas gobièrnu sentral no tabatin e disiplina di mantené su kantidat di empleado abou. Despues di redusí su kuerpo di amtenar , gobièrnu sentral a turna mes tantu hende nobo atrobe den servisio. Esaki, no opstante ku gobièrnu sentral tin menos trabou despues ku ela desentralisá varios di su tareanan. Entre tantu e kuerponan klave di gobièrnu sentral, manera Polis i Douane, ainda tin skarsedat di personal kapasitá.
En korto: Gobièrnu a daña kalidat di su kuerpo di empleado, i e gastunan di personal segun sifranan ofisial no a baha.
ORIGEN DI IRESPONSABILIDAT Tin un variedat di faktor ku ta kousa e iresponsabilidat aki. Algun ehèmpel:
- Elekshon kada dos aña. Hende mester tin kurashi pa aktua responsabel. Mayoria di polítiko tin miedu di pèrdè voto ora tin elekshon pendiente i ta evitá di hasi loke mester hasi.
Den nos pais, konstantemente nos polítikonan tin elekshon na mente. Pasobra ku dos nivel di gobernashon, kada dos aña nos pueblo ta bai urna pa vota sea pa Staten òf Konseho Insular . Den e korto tempu meimei di dos elekshon, gobernantenan tin miedu di tuma medida nesesario ku por baha nan popularidat.
- Falta di eskrúpulo. Esaki a bira parti di nos kultura polítiko. Ainda awe algun polítiko ta tribi di primintí ku nan si por habri man pa duna. Durante hopi aña por a paga promesanan iresponsabel ku plaka di OfIshore. Awor ku e fuente ei a seka, pueblo mes mester paga pa konsekuensianan di e kultura polítiko ei. Ademas e promesanan falsu ta konfundí pueblo i niun hende no sa mas kiko nan mester keré.
- Falta di disiplina presupuestario. Esaki ta un mal kustumber ku ta kosta pueblo hopi plaka. Presupuesto ta un kálkulo di tur gastu ku gobièrnu ta pensa di hasi den e aña benidero. Parlamento mester aprobá e presupuesto di antemano, pa kontrolá na nòmber di pueblo kon gobièrnu ta usa plaka di belasting.
Semper e gastunan por resultá un poko mas haltu ku a kalkulá. E ora ei parlamento ta aprobá un presupuesto supletorio, despues ku gobièrnu a gasta e plaka kaba. Pero den nos pais, presupuestonan supletorio a sali fo'i man. Gobièrnu ta usa presupuesto supletorio pa desviá kòntròl.
- Falta di un Kontrolaria General independiente i fuerte. Esaki ta otro motibu ku gobemashon a haña chèns di degenerá. Un pais realmente demokrátiko ta eksihí un Kontrolaria General independiente i ku sufisiente personal ka1ifiká ku ta kontrolá e sistema ku gobièrnu ta usa plaka i ku ta publiká su konklushonnan regularmente.
KONKLUSHON For di tur esaki, por saka diferente konklushon:
|
|
1 |
E manera iresponsabel ku nos mandatarionan a atendé nos situashon finansiero, a krea un krisis di konfiansa por lo menos mes grandi ku e krisis finansiero. Den un klima di deskonfiansa ta mas difisil pa turna medida impopular, no opstante kon urgente nan ta. Ta p'esei ta masha importante pa gobièrnu realisá ku difisilmente e por introdusí medidanan ku konsekuensia grandi pa komunidat, sin konsultá ku partnernan sosial.
|
2 |
Florin ta na peliger. Si e rumbo finansiero aktual no kambia lihé, nos por konta sigur ku devaluashon, i falta di divisa pa kumpli ku tur e fasilidatnan ku nos komunidat a kustumbrá kuné.
|
3 |
Tur medida ta hasi doló. Pero mas tantu Bo tarda pa drecha un situashon, mas doló ta hasi pa Bo drech'é. Por ehèmpel: Na 1984, ora a bini kambio den e lei pa Offshore, gobièrnu tabata sa presis kuantu plaka menos e lo risibí den futuro di e sektor aki. Un gobièrnu responsabel, lo a frena su gastunan for di 1984. Esei lo a kousa menos doló. Pero gobièrnu a hasi nèt kontrali. Ela krea mas tantu gastu struktural. I ela usa e último pagonan di Offshore a base di e tratado bieu, pa paga e gastunan ei. Entretantu e entradanan di Offshore a kai afó, pero e gastunan ku gobièrnu a krea si a keda, ku konsekuensia ku mester hasi debe pa por paga nan. Mas gobièrnu su debenan subi, mas grandi e montante ta bira ku nos mester paga bèk pa aña. P' esei ta lógiko ku medidanan nesesario lo hasi mas doló..
|
4 |
Gobièrnu su posibilidat pa por sigui fia riba merkado lokal a keda seriamente limitá dor di e medida di restrikshon ku Banko Sentral a impone resientemente riba dje. Pero e medida di Banko Sentral no ta eliminá e posibilidat pa gobièrnu sigui fia na un manera indirekto for di Fondo di Penshun (APNA). E debe aki ya a alkansá e suma enorme di 200 miyon florin. Ta p'esei komunidat mester paga bon tinu pa evitá ku gobièrnu ta sigui chika e fondo aki i pone penshun di empleadonan públiko na peliger.
|
5 |
Tur pais ku hiba un maneho finansiero iresponsabel, ta pone su demokrasia i su outonomia bou di preshon. Den nos kaso tambe, e maneho finansiero aktual ta hasi nos komunidat mas i mas dependiente di otronan, por ehèmpel di bankonan, Fondo Monetario Internasional, i Hulanda. Mas dependiente Bo ta finansieramente, mas grandi e influensia di otronan ta bira den Bo pais. Tradishonalmente, nos mandatarionan ta hunga e ròl di di víktima, ora otronan komentá riba nos asuntunan. Fihando riba un "enemigu" komun, nos mandatarionan ta haña simpatia di pueblo i nan ta logra tapa nan propio fayonan. Tanten ku nos komunidat sigui sostené e komedia aki, nos mes ta tene nos pueblo chikitu. Un pueblo ku ta respetá su mes, ta sòru pa tene su kas na òrdu pa niun otro nashon no por domin'é via plaka fiá.
|
6 |
Kòrsou mester stòp di stèns riba milager. Mester stòp di pensa ku nos ta un pueblo spesial ku por skonde pa realidat, pa despues sosegá den brasa di otronan ku ta kore bin salba nos na tempu.
- Na kuminsamentu di añanan 80, tur hende a spera ku Merka lo hasi un eksepshon pa Antia, i spar nos sektor Offshore di un of otro manera. Pero esei no a sosodé.
- Medio añanan 80, tur hende a duda ku Shell lo bai di bèrdat for di Kòrsou. Pero Shell a bai di bèrdè mes.
- Despues di 1985, gobièrnunan a stèns riba kualke milager pa paga e gastunan adishonal ku nan tabata kreando. Pero niun milager no a sosodé.
- Na 1988, gobièrnu a pensa ku Hulanda lo duna 300 miyon florin ku boka será, pa tapa e buraku den presupuesto di nos pais. Hulanda a bisa nò.
En korto, e úniko hendenan ku por yuda nos, i ku tin e obligashon pa yuda nos, ta nos mes.
|
7 |
Komunidat mester ta krítiko. Si entradanan di gobièrnu baha strukturalmente, gastunan di gobiemu tambe MESTER baha strukturalmente. Sino, nos ta sigui krea debe ku ta sofoká nos porvenir. Medidanan di gobièrnu pa subi su entradanan, kisas por yuda aliviá konsekuensianan di e situashon robes aki. Pero nan no ta kura e problema. Un problema struktural mester di solushon struktural. P'esei medida di gobièrnu mester ta dirihí na promé lugá riba redukshon di gastu di gobièrnu. Komunidat mester ta krítiko riba aktitut di su lideman tambe. Lidernan ku no ke turna medida pa baha gastu di gobièrnu, ta hiba un kampaña di poder i popularidat riba lomba di pueblo i e futuro generashon..
|
8 |
E aktitut di mandatarionan mester kambia. Nos mandatarionan mester aktua na un manera responsabel pa por haña sosten di komunidat. Pero e aktitut di komunidat tambe mester kambia. Tanten ku komunidat mes ta pursiguí interesnan a korto plaso, e ta habri kaminda pa mandatarionan hasi politika ku porvenir di nos pueblo. Si tur gremio keda fiha riba su propio interes, ta difisil pa gobièrnu halsa su mes i hiba un maneho finansiero mas responsabel..
|
9 |
Mester sigui eksihí pa gobièrnu krea un kuerpo di Kontrolaria General fuerte, kapas, i independiente. Tur pais ku ta respetá su mes, tin un órgano independiente pa vigilá e manera ku gobièrnu ta usa plaka di komunidat. Pero un pueblo ku mester hasi sakrifisio pa salba su pais, tin mas derecho ku nunka riba un bon órgano di kòntròl. Sin un órgano asina, nos komunidat lo sigui tende realidat amargo despues ku baka hoga na pos, i Kòrsou lo sigui trompeká di krisis pa krisis.
|
10 |
Ta komprensibel ku pueblo ta desgustá ku su polítikonan. Aparte di e aspekto di konfiansa, no ta tur medida ku gobiemu ke tuma semper ta adekuá pa kombati e krisis den nos pais. Pero ta importante pa komunidat no dirihí su rabia kontra medidanan nesesario i adekuá. Pasobra di e manera ei, komunidat ta kòrta den su mes karni, i ta pone ku despues mester bini medida hopi mas doloroso. Un pueblo ku dignidat, hamas i nunka por laga su yunan paga pa erornan ku su generashon a kometé.
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
Website design, implementation and maintenance by:
|
|
|