Kampaña elektoral i korupshon
19 di desèmber 2002
Últimamente, un polítiko akusá di a aseptá sumanan grandi di un kompania ku ta hasi trabou pa gobièrnu, a laga su abogado deklará ku e sèn tabata pa kaha di kampaña elektoral di su partido. Esaki a lanta e di tantísimo diskushon riba fondo pa kampaña ku ta mará na promesanan di fabor gubernamental. Tantísimo, pasobra no ta promé biaha ku e forma di korupshon polítiko aki ta hala atenshon, pero ku al fin y al kabo no ra resultá den ningun medida pa stòp esaki.
Un pueblo informá ta base pa un gobernashon demokrátiko. Ora tin elekshon, pueblo votadó mester keda informá ainda mas tokante vishon, akshonnan i plannan ku e diferente partidonan polítiko ta proponé. Ta opvio ku mester di fondo pa esaki. Den práktika, partidonan ta rekoudá fondo serka nan miembronan, simpatisadónan, komersiantenan i kompanianan. Tanten ta trata di sumanan chikitu, tin poko peliger ku e dunadó por ehersé influensha riba e partido. Pero tin otronan ku ta duna a kambio di primintimentu di fabor gubernamental.
Partidonan lo buska mas tantu fondo posibel, pa por hasi mas propaganda ku e otronan. Esaki ta habri kaminda pa un negoshi den promesa i fabor polítiko. Mas importante e fabor ta, mas grandi e kontribushon por bira. Kontribushonnan grandi por influenshá programa elektoral di un partido. Ta lógiko ku bo no ta pone algu den bo programa elektoral ku ta kontra interes di un kontribuidor importante. Konklushon ta ku e manera di rekoudá fondo aki ta forma un peliger pa e proseso demokrátiko. E por tin influensha riba kontenido di programa partidario, miéntras ku ta nèt e partidonan ku ta aseptá fondo koruptivo por hasi mas propaganda. Esaki ta resultá den un gobièrnu mará na promesanan korupto.
Último añanan a lanta e fenómeno di polítikonan ku ta hiba nan propio kampaña elektoral banda di esun di partido. Un polítiko individual ta ainda mas vulnerabel ku un partido. E por bira mas dependiente di e gruponan di interes ku ta finansiá su kampaña individual.
Polítikonan ta importante den kualke demokrasia. P'esei ta hopi importante pa tin regla i kòntròl pa evitá ku te hasta personanan korekto ta bira korupto, ku konsekuensha pa nos tur.
Pa evitá influensha i korupshon den kampaña elektoral, Kousa Komun ke trese tres konsiderashon dilanti:
- Duna e kampaña un base di igualdat. Gobièrnu ta krea kondishon ku ta duna tur partido ku ta partisipá na elekshon e mesun oportunidat pa vosiferá nan programa.
- Limitá influensha. Ta permití partidonan rekoudá kontribushon partikular, pero solamente di miembronan di partido registrá, i te na un suma máksimo rasonabel. Por ehèmpel mil florin. Tur loke komersiantenan i otronan ku no ta miembro di un partido duna riba e suma aki mester keda registrá serka un kuerpo di kòntròl.
- E fondonan mester tin un karakter públiko. Tur partido ta rekerí pa tene un lista di kontribuidor, i registrá kon a gasta e sèn. E kuerpo di kòntròl ta verifiká e atministrashon i ta publiká e datonan.
Pa yega na leinan ku ta hasi fondonan elektoral transparente ta tuma tempu. Pero nada ta kita partidonan polítiko pa boluntariamente praktiká e reglanan aki miéntras tantu.
Por último, nos no mester lubidá ku den tur kaso di soborno tin dos ku ta kulpabel. Esun ku ta risibí, i esun ku ta duna. Leinan mester reflehá esaki tambe. Nos kada un mester hinka man den propio pechu i puntra nos mes si nos ta dunando sèn pa sirbi un kampaña elektoral demokrátiko, òf pa saka probecho individual a kosto di interes general.
|