Nos libretonan

 

Bai-vota-pakiko-SML03

 

 

 

 

 

 

 

 

Kon nos sistema hudisial ta funshoná

Sà, pa bo por husga pa bo mes

Delaster simannan ta reinando un konfushon general riba funshonamentu di nos sistema di investigashon kriminal, derecho i kastigu. Polítikonan i otro lidernan den nos komunidat ta kontradesí otro, kuestioná aktuashon di Ministerio Públiko i ta eksihí te asta un investigashon di Staten. Tin te asta ke brua asuntunan di formashon di gobièrnu ku prosesonan di  investigashon kriminal. Ta manera nan ke trese konfushon total serka pueblo.

Asina mes, asuntunan ku tin di haber ku lei, maneho polítiko di hustisia, investigashon penal i trabou di korte ta basta kompliká kaba.  Na momentu ku nos komo pueblo no ta bon na altura kon nos sistema hudisial ta hinká den otro, ta nos mes ta duna polítikonan espasio pa manipulá nos opinion riba e tantísimo kasonan di supuesto korupshon ku ta kanando. E derecho pa pensa pa bo mes i ku konosementu ta fundamental den un demokrasia. Pa esei, Kousa Komun ta ofresé un splikashon breve di e aspektonan prinsipal di nos sistema hudisial.

Pa tur individuo por hiba un bida hustu i trankil den komunidat ku otro, gobièrnu  ta formulá regla ku ta protehá propiedat, kurpa i bida di kada individuo, i ta garantisá libertat di ekspreshon i representashon demokrátiko sin ningun diskriminashon. Representantenan di pueblo den Staten ta aprobá e reglanan aki den forma di un lei. E lei ta stipulá tambe peso di e kastigu pa kada violashon. Gobièrnu ta ahustá leinan na momentu ku esaki ta nesesario pa sigui desaroyonan nobo den komunidat. E kambionan aki tambe mester di aprobashon di parlamento.

Ta tarea di Minister di Hustisia pa laga e lei drenta na vigor despues ku Staten duna su aprobashon. Ministro di Hustisia ta perkurá pa kontrol riba komportashon di akuerdo ku leinan. E ta regla trabou i intervenshon di polis den esaki. Polis tin komo tarea pa kontrolá i intervení na momentu ku tin un violashon.

Gobièrnu, ma tambe kualke siudadano, por entregá keho na Ministerio Públiko si e tin indikashon ku a sosodé un violashon di lei.

Ministerio Públiko ta investigá si ta trata di posibel aktonan kastigabel. Si esaki ta e kaso, e lo trata di haña pruebanan pa por  komprobá esaki. Akinan Ministerio Públiko ta dirigí recherche den nan trabou i ta hasi uso di material ku haña entre otro for di material konfiská, deklarashon di testigu i interogashon di sospechoso. Ministerio Públiko  por  detené personanan den kurso di e investigashon, pero den korto tempu (48 ora) e mester presenta e kaso ku argumento válido serka Korte di Hustisia pa Korte por evalua si e detenshon ta hustifika si of no. Korte riba  su turno ta studia e argumento pa despues disidí si un detenshon ta nesesario i akseptabel dentro di lei. Si tin un asina yama "Gerechtelijk vooronderzoek" bou di guia di un hues ta kananda, ta e hues so por disido si e kaso ta  kla pa bai korte. E ora ei e hues ta sera e investigashon. Despues di esaki numa Ministerio Publiko por dagvaar e persona pa su kaso presenta den korte publiko. Pues aki tambe e kaso ta kompletamente den man di Korte i no den man di Ministerio Publiko. 

E sospechoso tin derecho di defendé su mes, i di hasi uso di un abogado pa esaki. E tin akseso na tur material di prueba ku Ministerio Públiko ta disponé di dje.

Korte ta tende e argumento di tantu Ministerio Públiko i di e abogado defensor di e sospechoso, i ta studia esakinan. Si Korte disidí  ku e sospechoso ta kulpabel, e ta dikta sentensha a base di loke tin pará den lei. E mesun lei ku Parlamento a aprobá. Den e sentensha, Korte ta argumentá pa kí motibunan e sospechoso ta sea inosente of kulpabel, i riba e tipo  di kastigu. Ademas, Korte ta vigilá tambe si Ministerio Públiko no a violá derechonan di e sospechoso.

Mas kòrtiku ainda: parlamento ta aprobá leinan na nòmber di komunidat. Gobièrnu ta tene komunidat na su leinan. Ministerio Públiko ta  determiná si tin kaso di violashon di lei, i ta hiba esakinan dilanti. Abogado defensor ta defendé e sospechoso kontra e akusashonnan di Ministerio Públiko. Ku lei den man, Korte ta evaluá si Ministerio Públiko ta respetá  derechonan di e sospechoso, i ta duna sentensha riba kulpabilidat i kastigu di akuerdo ku lei. Kada un di e instanshanan aki mester tene nan mes na sierto regla:

  1. Parlamento ta evaluá maneho di Minister di Hustisia. Parlamento ta kompletamente independiente den esaki pero e ta aktua komo representante di komunidat.
     
  2. Minister di Hustisia ta regla kon ta kontrolá kumplimentu ku lei. E ta hasi esaki di akuerdo ku e maneho di kriminalidat stipulá den akuerdo di gobernashon. Ta un regla sagrá di nos estado di derecho, generalmente akseptá,  ku un Minister di Hustisia no por enterveni den kasonan individual ku ta den man di Ministerio Publiko i sigur no ora e kaso jega den man di Korte di Hustisia.
     
  3. Ministerio Públiko ta evaluá si aktonan tresé dilanti serka dje por resultá kastigabel. E evaluashon aki i e buskamentu di prueba ta sosodé kompletamente independiente for di Parlamento i Gobièrnu, pero bou di supervishon  di Korte.
     
  4. Korte ta husga riba e trabou di Ministerio Públiko, i ta dikta sentensha. Korte ta kompletamente independiente di Parlamento, di Gobièrnu, Minister di Hustisia, i Ministerio Públiko, pero mester dikta di akuerdo ku lei.

Website design, implementation and maintenance by: